Psychoteka • Przewodnik dla Ciebie
Jak odróżnić trudny okres od sytuacji wymagającej pilnej pomocy i co zrobić, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie. Nie musisz mieć pewności, jak nazwać stan — wystarczy, że widzisz, że nie jest bezpiecznie.
01 • Jak ocenić pilność?
Kryzys może wyglądać inaczej u każdej osoby. O pilności decydują przede wszystkim bezpieczeństwo, tempo pogarszania się stanu, możliwość kontrolowania zachowania i zdolność do podstawowego funkcjonowania. Poniższy podział nie jest testem diagnostycznym — ma pomóc wybrać możliwy kolejny krok.
Możesz umówić planową wizytę, jeśli objawy są przykre, lecz nie narastają gwałtownie, nie ma bezpośredniego zagrożenia, a Ty nadal możesz skorzystać ze wsparcia bliskiej osoby i wykonywać podstawowe czynności.
Nie czekaj na odległy termin, jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, samouszkodzenia, silne pobudzenie, utrata kontroli, objawy psychotyczne, kilka niemal bezsennych nocy albo wyraźna trudność w jedzeniu, piciu i codziennym funkcjonowaniu.
Dzwoń pod 112 lub 999, gdy osoba podjęła próbę samobójczą, poważnie się zraniła, mówi o zamiarze odebrania sobie życia, przygotowuje się do działania, nie potrafi zapewnić sobie bezpieczeństwa albo stanowi bezpośrednie zagrożenie dla innych.
02 • Sygnały alarmowe
Nie czekaj na zaplanowaną konsultację, jeśli pojawia się którekolwiek z poniższych zagrożeń. Nie musisz samodzielnie rozstrzygać, jaka diagnoza stoi za zachowaniem.
03 • Gdy kryzys dotyczy Ciebie
W ostrym kryzysie nie musisz rozwiązywać wszystkich problemów. Najważniejsze jest przejście przez najbliższy moment i włączenie drugiej osoby lub profesjonalnej pomocy.
Podejdź do zaufanej osoby, sąsiada, pracownika ochrony, recepcji albo innego miejsca, w którym ktoś może z Tobą zostać. Jeśli możesz, odsuń od siebie rzeczy, które mogłyby posłużyć do zrobienia sobie krzywdy.
Możesz użyć prostego zdania: „Nie czuję się teraz bezpiecznie. Potrzebuję, żebyś ze mną został lub została i pomógł mi wezwać pomoc”. Nie musisz szczegółowo wyjaśniać całej sytuacji.
Podaj miejsce, opisz krótko, co się dzieje i powiedz, że chodzi o zagrożenie życia lub zdrowia związane z kryzysem psychicznym. Jeśli nie możesz zadzwonić, poproś inną osobę, aby zrobiła to za Ciebie.
Skontaktuj się z najbliższym Centrum Zdrowia Psychicznego, psychiatrą, zespołem prowadzącym lub zgłoś się do izby przyjęć. W nagłej sytuacji nie potrzebujesz skierowania.
04 • Gdy pomagasz komuś
Twoim zadaniem nie jest przeprowadzenie diagnozy ani samodzielne opanowanie całej sytuacji. Możesz jednak zostać, zapytać wprost, potraktować słowa osoby poważnie i połączyć ją z profesjonalną pomocą.
Zapytaj spokojnie i wprost: „Czy myślisz o odebraniu sobie życia?” Takie pytanie nie podsuwa pomysłu — pomaga ocenić bezpieczeństwo i otwiera możliwość rozmowy.
Słuchaj bez oceniania, zawstydzania i przekonywania, że osoba „nie ma powodów”, aby tak się czuć.
Jeśli zagrożenie jest bezpośrednie, nie zostawiaj osoby samej. Zadzwoń pod 112 lub 999 i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.
Nie obiecuj zachowania tajemnicy, gdy zagrożone jest życie lub zdrowie. Powiedz, że potrzebujesz włączyć pomoc, ponieważ bezpieczeństwo jest teraz najważniejsze.
Jeśli jest to bezpieczne również dla Ciebie, ogranicz dostęp do rzeczy, które mogłyby zostać użyte do zrobienia krzywdy. Nie podejmuj fizycznej interwencji, jeśli narażałaby Cię na niebezpieczeństwo.
Po ustąpieniu bezpośredniego zagrożenia pomóż połączyć osobę z dalszą opieką i pozostań z nią w kontakcie.
05 • Gdzie szukać pomocy?
W nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia pomoc psychiatryczna przysługuje bez skierowania i niezależnie od ubezpieczenia. Jeśli nie ma bezpośredniego zagrożenia, ale potrzebujesz pomocy szybko, możesz zgłosić się do Centrum Zdrowia Psychicznego.
Zadzwoń, gdy życie lub zdrowie jest bezpośrednio zagrożone. Możesz zadzwonić również w imieniu innej osoby.
Osoba dorosła może zgłosić się do najbliższego CZP bez skierowania i wcześniejszej rejestracji, również w nagłej sytuacji.
Znajdź najbliższe CZPOlsztyńskie Stowarzyszenie Pomocy Telefonicznej oferuje bezpłatne i poufne wsparcie dla osób z całej Polski. Telefon zaufania nie zastępuje numeru alarmowego.
+48 89 527 00 00telefonzaufania.org ↗06 • Dzieci i młodzież
Nie zakładaj, że dziecko „tylko zwraca na siebie uwagę”. Spokojnie zapytaj, co się dzieje, pozostań przy nim i włącz bezpieczną osobę dorosłą. W bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod 112 lub 999 albo udaj się do najbliższej izby przyjęć.
Zadbaj o obecność spokojnej osoby dorosłej i ogranicz dostęp do potencjalnie niebezpiecznych przedmiotów lub substancji.
Jeśli rodzic lub opiekun jest źródłem zagrożenia, dziecko powinno zwrócić się do innej bezpiecznej osoby dorosłej, szkoły, placówki medycznej albo służb ratunkowych.
Źródła i dalsza lektura
Przewodnik opiera się na informacjach Ministerstwa Zdrowia, Rzecznika Praw Pacjenta, Pacjent.gov.pl oraz rekomendacjach dotyczących bezpiecznego reagowania na ryzyko samobójcze. Dostępność świadczeń może się zmieniać, dlatego informacje kontaktowe warto sprawdzać przed użyciem.
Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej oceny stanu zdrowia. Jeżeli istnieje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia, zadzwoń pod 112 lub 999 albo zgłoś się do najbliższej izby przyjęć lub SOR-u.
W kryzysie nie musisz radzić sobie samotnie